Бодлого 2 /УИХ сонгууль/   Leave a comment

Хуульчдын сонгон шалгаруулалтанд бэлдэж байгаа эрх зүйч, хуулийн сургуулийн оюутнуудад хууль зүйн бодлого, түүнийг бодох аргын тухай интернэтээс мэдээлэл олддоггүй шүү дээ. Тиймээс блогдоо бодлогуудыг нэлээн оруулахыг зорьж байгаа. Эхний удаад “Хууль зүйн бодлого бодох аргачлал” /2008 он/ гарын авлагаас бодолт хийсэн жишээнүүдийг оруулж байна.

Дараа нь өөрийн бодсон бодолтуудаа оруулж байх болно. Та бүхэн өөрийн хувилбаруудаа энд оруулж болох бөгөөд өөр сонирхолтой бодлого, аргачлалыг хуваалцвал нээлттэй шүү.

Бодлого 2

Иргэн А … яаманд хэлтсийн дарга. А нь УИХ-ын сонгуулийн … тойрогт бие даан нэрээ дэвшүүлэхээр шийдэв. А тойргийн хүмүүстээ эртхэн өөрийгөө таниулах, ашигтай байрлал бусдаас өрсөн эзлэх зорилгоор тус тойргийн хөл хөдөлгөөн ихтэй гудамжны хүнсний дэлгүүрийн хананд өөрийн сурталчилгааны зурагт хуудсаа байрлуулсан байна. Ингэхдээ түүний хэлтэст мэргэжилтнээр ажилладаг Н-д уг ажлыг хариуцуулж гүйцэтгүүлжээ.

А зурагт хуудсаа байрлуулаад сар гаруй хугацаа өнгөрсний дараа дүүргийн Засаг даргын шийдвэрээр тамгын газраас хүмүүс ирж зурагт хуудсы нь авч хаясан байна.

Хууль зүйн дүн шинжилгээ хийнэ үү.

Бодолт 2

1.  Товч дүгнэлт:

 

Хүний сонгох, сонгогдох нь Үндсэн хуулиар хамгаалагдсан харилцаа байдаг. Өгөгдөлд дурьдагдсанаар нэг талаас иргэн “А”, нөгөө талаас нэгэн дүүргийн Засаг даргын хооронд сонгуулийн эрхзүйн харилцаа үүсчээ. Дүүргийн Засаг дарга нийтийн засаглалыг хэрэгжүүлэгч субъект бөгөөд түүний шийдвэрээр иргэн “А”-ийн байрлуулсан сонгуулийн сурталчилгааны зурагт хуудсыг авч хаясан. Иймээс иргэн “А” сурталчилгааны зурагт хуудас байрлуулах эрх бүхий субъект мөн болох, дүүргийн Засаг даргын шийдвэр хууль зүйн үндэслэлтэй эсэхийг шалган тогтоох шаардлагатай байна.

 

2. Асуудал:

 

    Иргэн “А” УИХ-ын сонгуульд оролцож сонгогдох эрхтэй эсэх?

    УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшүүлэх журмыг тодорхойлох

    Бие даан нэр дэвшигч гэж хэнийг үзэх вэ?

    Иргэн “А”–ийн үйлдэл хууль зүйн дагуу явагдсан эсэх?

    Уг үйлдэлд мэргэжилтэн “Н”-ийг туслалцуулж болох уу?

    Дүүргийн Засаг дарга “А”-ийн зурагт хуудсыг авч хаях шийдвэр гаргах бүрэн эрхтэй эсэх?

 

3. Эрх зүйн зохицуулалт

 

Үндсэн хууль

 

Арванзургадугаар зүйл

 

9/ шууд буюу төлөөлөгчдийн байгууллагаараа уламжлан төрийг удирдах хэрэгт оролцох эрхтэй. Төрийн байгууллагад сонгох, сонгогдох эрхтэй. Сонгох эрхийг 18 наснаас эдэлнэ. Сонгогдох насыг төрийн зохих байгууллага, албан тушаалд тавих шаардлагыг харгалзан хуулиар тогтооно;

 

 

Хориннэгдүгээр зүйл

 

3. Улсын Их Хурлын гишүүнээр Монгол Улсын хорин таван нас хүрсэн, сонгуулийн эрх бүхий иргэнийг сонгоно.

4. Улсын Их Хурлын сонгуулийн журмыг хуулиар тогтооно

 

 

УИХ-ын сонгуулийн тухай хууль

 

6 äóãààð ç¿éë.Ìîíãîë Óëñûí èðãýíèé ñîíãóóëèéí ýðõ 

 

6.2.Õîðèí òàâàí íàñ õ¿ðñýí, Ìîíãîë Óëñûí ñîíãóóëèéí ýðõ á¿õèé èðãýí Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿íýýð ñîíãîãäîõ ýðõòýé.

 

7 äóãààð ç¿éë.Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿íä íýð äýâø¿¿ëýõ ýðõ

 

7.1.Ýíý õóóëèéí 24.1-ä çààñàí íàì áóþó íàìóóäûí ñîíãóóëèéí ýâñýë /öààøèä ”íàì, ýâñýë” ãýíý/ Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿íä íýð äýâø¿¿ëýõ ýðõòýé.

 

7.2.Ìîíãîë Óëñûí ñîíãîãäîõ ýðõ á¿õèé èðãýí òóõàéí ñîíãóóëèéí òîéðãèéí 801-ýýñ äîîøã¿é ñîíãîã÷èéí äýìæëýã àâñàí íºõöºëä Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿íä íýðýý áèå äààí äýâø¿¿ëýõ ýðõòýé.

 

8 äóãààð ç¿éë.Ñîíãóóëü çàðëàõ

 

8.1.Ñîíãóóëèéã ñàíàë àâàõ ºäðººñ 45-ààñ äîîøã¿é õîíîãèéí ºìíº Óëñûí Èõ Õóðàë òîâëîí çàðëàíà.

 

27 äóãààð ç¿éë.Íýð äýâø¿¿ëýõ íèéòëýã æóðàì

 

27.1.Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿íä íýð äýâø¿¿ëýõ àæèëëàãààã ñîíãóóëü çàðëàñíààñ õîéø 10 õîíîãèéí äàðàà ýõë¿¿ëæ, 7 õîíîãèéí õóãàöààíä äóóñãàíà.

27.2.Íýã õ¿í íýã òîéðîãò íýðýý äýâø¿¿ëýõ áóþó íýðèéã íü äýâø¿¿ëñíèéã çºâõºí íýã òîéðîãò çºâøººðñºí áàéâàë çîõèíî.

27.3.Ýíý õóóëèéí 30 äóãààð ç¿éëä çààñíû äàãóó Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿íä íýð äýâøèã÷ýýð á¿ðòã¿¿ëæ, ¿íýìëýõ àâñàí èðãýíèéã “Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿íä íýð äýâøèã÷”  /öààøèä ”íýð äýâøèã÷” ãýõ/ ãýæ ¿çíý.

 

29 ä¿ãýýð ç¿éë. Áèå äààí íýð äýâø¿¿ëýõ

29.1.Áèå äààí íýðýý äýâø¿¿ëýã÷ íü ýíý õóóëèéí 7.2-ò çààñàí òîîíû äýìæèã÷-ñîíãîã÷äûí ãàðûí ¿ñãèéã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîîíîîñ áàòàëñàí ìàÿãòûí äàãóó çóðóóëæ, òîéðãèéí õîðîîíä èð¿¿ëíý.

 

37 äóãààð ç¿éë.Ñîíãóóëèéí ñóðòàë÷èëãàà

 

37.1.Íàì, ýâñýë, íýð äýâøèã÷èéí ñîíãóóëèéí ñóðòàë÷èëãààã íýð äýâøèã÷ ýíý õóóëèéí 30.12, 30.13-ò çààñíû äàãóó á¿ðòã¿¿ëæ, ¿íýìëýõ àâñàí ºäðººñ ýõë¿¿ëíý.

37.6.Ñóðòàë÷èëãààíû óðèàëãà, óõóóëàõ áîëîí çóðàãò õóóäàñ, çàðëàë çýðãèéã  ãóäàìæ, òàëáàé áîëîí îëîí íèéòèéí ãàçàðò áàéðëóóëàõ áàéðøëûã ñîíãóóëèéí æèëèéí äºðºâä¿ãýýð ñàðûí íýãíèé äîòîð òóõàéí ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí Òýðã¿¿ëýã÷èä òîãòîîíî.

37.11.Íàì, ýâñýë, òýäãýýðèéí äýìæèã÷, íýð äýâøèã÷ áîëîí íàì, ýâñëèéí ñîíãóóëü ýðõýëñýí áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé àæèëòàí, óõóóëàã÷, áèå äààí íýð äýâøèã÷èéí øàäàð òóñëàã÷ààñ ñîíãóóëèéí ñóðòàë÷èëãààíû ÿâöàä äàðààõü ¿éëäýë, ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõûã õîðèãëîíî:

37.11.6. ñóðòàë÷èëãààíû óðèàëãà, óõóóëàõ áîëîí çóðàãò õóóäàñ, çàðëàëûã áàðèëãûí õàíà, îðö, õàøàà, ãýðëèéí øîí çýðýã ýíý õóóëèéí 37.6-ä çààñíààñ ººð ãàçàðò  áàéðëóóëàõ; 

37.11.16.òºðèéí æèíõýíý àëáàí õààã÷èéã ñîíãóóëèéí ñóðòàë÷èëãààíä àëèâàà õýëáýðýýð òàòàí îðîëöóóëàõ;

 

Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хууль

 

29 ä¿ãýýð ç¿éë. Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí íèéòëýã á¿ðýí ýðõ

 

29.1.Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà õàðüÿàëàõ íóòàã äýâñãýðòýý äàðààõü íèéòëýã á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý:

29.1.6.õóóëü ¸ñ, äýã æóðàì, àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ, èðãýäèéí ýðõ, ýðõ ÷ºëººã õàìãààëàõ òàëààð:

à/õóóëü òîãòîîìæ, Çàñãèéí ãàçàð, Õóðàë, Çàñàã äàðãûí øèéäâýðèéã ñóðòàë÷ëàõ, áèåëýëòèéã íü õàíãàõ àæëûã íóòàã äýâñãýðèéíõýý õýìæýýíä çîõèîí áàéãóóëàõ;

 

 

     4. Дүн шинжэлгээ:

·         Үндсэн хуулийн 16.9-д “шууд буюу төлөөлөгчдийн байгууллагаараа уламжлан төрийг удирдах хэсэгт оролцох эрхтэй.Төрийн байгууллагад сонгох, сонгогдох эрхтэй. Сонгох эрхийг арван найман наснаас эдэлнэ. Сонгогдох насыг төрийн зохих байгууллага, албан тушаалд тавих шаардлагыг харгалзан хуулиар тогтооно”, 21.3-т Улсын Их Хурлын гишүүнээр Монгол Улсын хорин таван нас хүрсэн, сонгуулийн эрх бүхий иргэнийг сонгоно”, 21,4-т “Улсын Их Хурлын сонгуулийн журмыг хуулиар тогтооно”, УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн 6.2-т “Хорин таван нас хүрсэн, Монгол Улсын сонгуулийн эрх бүхий иргэн Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдох эрхтэй”, 7.2-т “Монгол Улсын сонгогдох эрх бүхий иргэн тухайн сонгуулийн тойргийн 801-ээс доошгүй сонгогчийн дэмжлэг авсан нөхцөлд Улсын Их Хурлын гишүүнд нэрээ бие даан дэвшүүлэх эрхтэй” гэж заасныг үндэслэн үзвэл иргэн “А” УИХ-ын сонгуульд оролцож бие даан нэрээ дэвшүүлж сонгогдох эрхтэй болно.

·         УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн 7.1-д “Энэ хуулийн 24.1-д заасан нам буюу намуудийн сонгуулийн эвсэл /цаашид “нам, эвсэл” гэнэ/Улсын Их Хурын гишүүнд нэр дэвшүүлэх эрхтэй.7.2-т “Монгол Улсын сонгогдох эрх бүхий иргэн тухайн сонгуулийн тойргийн 801-ээс доошгүй сонгогчийн дэмжлэг авсан нөхцөлд Улсын Их Хурлын гишүүнд нэрээ бие даан дэвшүүлэх эрхтэй” хэмээн УИХ-ын гишүүнд нэр дэвшүүлэх хоёр хэлбэрийг хуульчилсан байдаг. Тухайн өгөгдөлд дурьдсанаар бол иргэн “А” УИХ-ын сонгуульд бие даан нэрээ дэвшүүлэхээр шийдсэн нь түүний хуулиар олгогдсон эрх юм. Гэхдээ уг хуулийн 8.1-д “Сонгуулийг санал авах өдрөөс 45-аас доошгүй хоногийн өмнө Улсын Их Хурал товлон зарлана”, 27.1-д “Улсын Их Хурлын гишүүнд нэр дэвшүүлэх ажиллагааг сонгууль зарласнаас хойш 10 хоногийн дараа эхлүүлж, 7 хоногийн хугацаанд дуусгана” гэж заасныг удирдлага болгон бодлогын өгөгдлийг шалгавал иргэн “А” сонгууль товлон зарлахаас өмнө сонгуулийн өмнөх сурталчилгааг эхэлсэн нь хууль бус юм.

·         Иргэн “А”–г нэр дэвшигч гэж үзэх хууль зүйн үндэслэл алга байна. Учир нь, УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн 27.3-т “Энэ хуулийн 30 дугаар зүйлд заасны дагуу Улсын Их Хурлын гишүүнд нэр дэвшигчээр бүртгүүлж, үнэмлэх авсан иргэнийг “Улсын Их Хурлын гишүүнд нэр дэвшигч”/цаашид “нэр дэвшигч” гэх/ гэж үзнэ” , 29.1-д “Бие даан нэрээ дэвшүүлэгч нь энэ хуулийн 7.2-т заасан тооны дэмжигч –сонгогчдын гарын үсгийг Сонгуулийн ерөнхий хорооноос баталсан маягтын дагуу зуруулж, тойргийн хороонд ирүүлнэ” гэж заасан байдаг. Өгөгдөлд “А”-г дээрх хууль зүйн шаардлага хангасан гэх үндэслэл дурьдагдаагүй байна.

·         Иймээс иргэн “А”-ийн үйлдэл хууль бус юм. УИХ-ын сонгуулийн хуулийн 37.1-д “Нам, эвсэл, нэр дэвшигчийн сонгуулийн сурталчилгааг нэр дэвшигч энэ хуулийн 30.12, 30.13-т заасны дагуу бүртгүүлж, үнэмлэх авсан өдрөөс эхлүүлнэ”, мөн мөн түүнчлэн нам, эвсэл, тэдгээрийн дэмжигч, нэр дэвшигч болон нам, эвслийн сонгууль эрхэлсэн байгууллага, түүний ажилтан, ухуулагч, бие даан нэр дэвшигчийн шадар туслагчаас сонгуулийн сурталчилгааны явцад 37.11.6-д заасны дагуу сурталчилгааны уриалга, ухуулха болон зурагт хуудас, зарлалыг барилгын хана, орц, хашаа, гэрлийн шон зэрэг энэ хуулийн 37.6-д зааснаас өөр газарт байрлуулахыг хориглодог. Иргэн “А” нэр дэвшигч байсан ч өгөгдөлд дурьдсан газарт зурагт хуудсаа байрлуулах хууль зүйн үндэслэл байхгүй байна.

·         Өгөгдөлд “А” нь өөрийн хэлтсийн мэргэжилтэн “Н”-ийг зурагт хуудас байрлуулах ажиллагаанд туслалцуулсан гэжээ. Харин УИХ-ын сонгуулийн хуулийн 37.11.16-д “төрийн жинхэнэ албан хаагчийг сонгуулийн сурталчилгаанд аливаа хэлбэрээр татан оролцуулахыг хориглонон”гэж заасныг үндэслэвэл аливаа яамны мэргэжилтэн төрийн жинхэнэ албан хаагч байх тул “А” түүнийг уг ажиллагаанд татан оролцуулах нь хууль бус юм.

·         Дүүргийн Засаг дарга иргэн “А”-ийн  байрлуулсан зурагт хуудсыг авч хаях шийдвэр гаргасан байгаа. Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 29.1.6-д Дүүргийн Засаг дарга “хууль ёс, дэг журам, аюулгүй байдлыг хангах , иргэндийн эрх, эрх чөлөөг хамгаалах талаар: а/хууль тогтоомж,Засгийн газар,Хурал, Засаг даргын шийдвэрийг сурталчлах, биелэлтийг нь хангах ажлыг нутаг дэвсгэрийнхээ хэмжээнд зохион байгуулах эрх, үүрэгтэй болохыг хуульчилсан. Түүнчлэн УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн 37.6-д “Сурталчилгааны уриалга, ухуулах болон зурагт хуудас, зарлал зэргийг гудамж, талбай болон олон нийтийн газарт байрлуулах байршлыг сонгуулийн жилийн дөрөвдүгээр сарын нэгний дотор тухайн сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын Тэргүүлэгчид тогтооно” гэсэн тул Засаг дарга ИТХТ-ийн тогтоолын биелэлтийг хангах үүрэгтэй.

 

5. Ерөнхий дүгнэлт

– Иргэн А бие даан нэр дэвших эрхтэй

– Гэхдээ А бие даан нэрээ дэвшүүлэхээр хэзээ ч шийдсэн эрх бүхий байгууллага сонгууль товлон зарласнаас хойш, хуульд заасан хугацаанд нэр дэвшүүлэх бэлтгэлээ хангаж тойргийн хороонд бүртгүүлж үнэмлэх авснаар нэр дэвшигчийн статустай болно.

– А сонгуулийн сурталчилгааны үеэр зурагт хуудсаа гудамж талбайд байрлуулж болох боловч хаана байрлуулахыг сум, дүүргийн ИТХТ тогтоох бөгөөд ингэхдээ барилгын хананд байрлуулахыг хуулиар хориглодог.

– Засаг даргын шийдвэр хууль зүйн үндэслэлтэй байна.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: